Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) παρουσιάστηκε χθες από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με κεντρικό στόχο τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και τη μείωση των τροχαίων δυστυχημάτων. Το νέο πλαίσιο εστιάζει περισσότερο στη λογική της πρόληψης και της παιδείας, παρά στην τιμωρία μέσω υψηλών προστίμων. Για πρώτη φορά, εισάγεται η έννοια της επικινδυνότητας της παράβασης, με αυστηροποίηση ποινών, αλλά χωρίς αύξηση προστίμων.
Η παρουσίαση έγινε στον απόηχο ενός σκληρού απολογισμού: Η Ελλάδα κατατάσσεται 7η σε θανάτους από τροχαία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με 665 νεκρούς μόνο το 2024 – δηλαδή 59,6 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους. Τα βασικά αίτια παραμένουν ίδια και επίμονα: υπερβολική ταχύτητα, μέθη, μη χρήση ζώνης και κράνους, με τις σχετικές παραβάσεις να φτάνουν σε ορισμένες περιπτώσεις πάνω από το 30% των οδηγών.
Στον ευρωπαϊκό χάρτη της οδικής ασφάλειας, η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε σχέση με χώρες όπως η Σουηδία (22 θάνατοι/εκατ.), η Γερμανία (~33) και η Ισπανία (35). Ακόμα και η Ιταλία εμφανίζει καλύτερες επιδόσεις. Το χάσμα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για ριζική αλλαγή στη συμπεριφορά των οδηγών και στη φιλοσοφία της οδικής κυκλοφορίας.
Τι αλλάζει στον νέο ΚΟΚ 2025
Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας επικεντρώνεται περισσότερο στην επικινδυνότητα της παράβασης παρά στο ύψος του προστίμου. Τα πρόστιμα δεν αυξάνονται, όμως οι ποινές γίνονται αυστηρότερες, ειδικά όταν η συμπεριφορά του οδηγού θεωρείται αντικοινωνική ή θέτει άμεσα σε κίνδυνο τη ζωή άλλων. Έτσι, παραβάσεις όπως η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η μη χρήση ζώνης ή κράνους, και η υπερβολική ταχύτητα θα επιφέρουν αυξημένες διοικητικές και ποινικές κυρώσεις, ανεξαρτήτως οικονομικής κατάστασης του οδηγού.
Για πρώτη φορά, εισάγεται μια πιο παιδαγωγική λογική, που διαχωρίζει τις παραβάσεις σε “αντικοινωνικές” και “λιγότερο επικίνδυνες”, όπως για παράδειγμα η παράνομη στάθμευση, η οποία παραμένει μεν παράβαση, αλλά με ηπιότερες συνέπειες.
Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις σε τροχαία στην ΕΕ
Το 2024, η Ελλάδα κατέγραψε 665 θανάτους από τροχαία, με δείκτη 59,6 θανάτων ανά εκατομμύριο κατοίκων, κατατάσσοντάς τη στην 7η χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αριθμοί αυτοί έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι, παρά τις διαχρονικές αλλαγές στον ΚΟΚ, η οδική συμπεριφορά δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά.
Οι πιο συχνές αιτίες παραμένουν σταθερές: υπερβολική ταχύτητα, οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, μη χρήση ζώνης και κράνους. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, περίπου 1 στους 4 θανάτους οφείλεται σε μέθη, ενώ η συμμόρφωση στη χρήση ζώνης αγγίζει μόλις το 72% για τους οδηγούς, κάτι που σημαίνει πως 3 στους 10 οδηγούν χωρίς ζώνη.
Πώς συγκρινόμαστε με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από πιο ανεπτυγμένες χώρες της ΕΕ στον τομέα της οδικής ασφάλειας παραμένει μεγάλη. Η Ισπανία εμφανίζει 35 θανάτους/εκατ. κατοίκων, η Γερμανία περίπου 33, ενώ η Σουηδία είναι πρωταθλήτρια ασφάλειας με μόλις 22 θανάτους.
Ακόμη και η Ιταλία, που συχνά παρουσιάζει παρόμοια κυκλοφοριακή κουλτούρα με την Ελλάδα, έχει σαφώς καλύτερους δείκτες με 52,4/εκατ.. Ενδεικτικά, η συμμόρφωση στη χρήση ζώνης είναι 90% στην Ισπανία, 98% στη Γερμανία και 97% στη Σουηδία, όταν στην Ελλάδα είναι μόλις 72%.
Οι βασικές αιτίες των τροχαίων
Στην Ελλάδα – όπως και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες – το αλκοόλ ευθύνεται για το 25–30% των θανατηφόρων τροχαίων. Παρά τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης, τα ποσοστά παραμένουν υψηλά, ειδικά κατά τις νυχτερινές ώρες και τα Σαββατοκύριακα.
Η υπερβολική ταχύτητα αποτελεί την κυρίαρχη αιτία τροχαίων, ενώ σε συνδυασμό με τη μη χρήση ζώνης ή κράνους, αυξάνεται δραματικά η πιθανότητα θανατηφόρου τραυματισμού. Στους μοτοσικλετιστές, η χρήση κράνους είναι υποχρεωτική, όμως έως και το 35% εξακολουθεί να κυκλοφορεί χωρίς προστασία.
Τι χρειάζεται για να αλλάξει η εικόνα
Η αλλαγή δεν μπορεί να προέλθει μόνο μέσα από τη νομοθεσία. Απαιτείται ολοκληρωμένο σχέδιο παιδείας, ελέγχου και υποδομών. Η εισαγωγή μαθημάτων οδικής αγωγής από το σχολείο, η αυστηρή επιβολή των ελέγχων (π.χ. αλκοτέστ, κάμερες, τεχνικός έλεγχος), αλλά και η βελτίωση των δρόμων, της σήμανσης και του φωτισμού, είναι βασικά βήματα.
Ο νέος ΚΟΚ επιχειρεί να αλλάξει τη φιλοσοφία: από την τιμωρία, στην πρόληψη και την υπευθυνότητα. Όμως για να είναι αποτελεσματικός, χρειάζεται η συμμετοχή όλων – κράτους, πολιτών και φορέων.
