Σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να επαναπροσδιορίζει ριζικά τη στάση της απέναντι στην Κίνα και την κυριαρχία της στην ηλεκτροκίνηση. Αντί της αποκλειστικής προσέγγισης μέσω δασμών και ρυθμιστικών φραγμών, στις Βρυξέλλες συζητείται ένα πιο σύνθετο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, όπου οι κινεζικές επενδύσεις στην ευρωπαϊκή αγορά θα συνδέονται άμεσα με την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την ενίσχυση της τοπικής παραγωγής και τη διαμόρφωση πιο ισορροπημένων βιομηχανικών συνεργασιών. Το νέο αυτό αφήγημα σηματοδοτεί μια στροφή προς μια πιο «στρατηγική αμοιβαιότητα», σε ένα περιβάλλον όπου η πίεση από την ασιατική υπερδύναμη στην αγορά ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών αυξάνεται συνεχώς και οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες αναζητούν επειγόντως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει μια τακτική που θυμίζει εκείνη του Πεκίνου: την επιβολή στις κινεζικές εταιρείες περιορισμών επενδύσεων, ενθαρρυμένων ή και υποχρεωτικών συμπράξεων (joint ventures) και μεταφοράς τεχνολογίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Σύμφωνα με διαρροές που έχουν δημοσιευθεί σε έγκριτα διεθνή μέσα ενημέρωσης, πρόκειται για μια «στρατηγική καθρέφτη», η οποία στοχεύει στην εξισορρόπηση των σχέσεων σε διάφορους βιομηχανικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της αλυσίδας αξίας της ηλεκτροκίνησης.
Η ΕΕ επιχειρεί να αντιστρέψει τους ρόλους
Για χρόνια, οι δυτικές εταιρείες αναγκάζονταν ουσιαστικά να αποδέχονται αυστηρούς όρους που επέβαλε το Πεκίνο για την πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Η υποχρέωση σύστασης κοινών επιχειρήσεων (joint ventures) με τοπικούς εταίρους αποτέλεσε τον πυρήνα της στρατηγικής της ασιατικής υπερδύναμης. Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα κατάφερε να απορροφήσει τεχνογνωσία και παραγωγικά πρότυπα, τα οποία στη συνέχεια αξιοποίησε προς όφελός της. Σήμερα, σε ένα βαθιά μεταβαλλόμενο περιβάλλον, οι Βρυξέλλες εξετάζουν μια πιο διεκδικητική προσέγγιση που θα μπορούσε εν μέρει να αναπαράγει αυτή τη λογική.
Πιο ευέλικτο και επιθετικό πλαίσιο
Απέναντι στη μαζική εξάπλωση των κινεζικών οχημάτων, οι Βρυξέλλες δεν επιθυμούν να περιοριστούν μόνο σε δασμούς στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, οι οποίοι ενδέχεται να παρακαμφθούν μέσω της μεταφοράς παραγωγής στην Ευρώπη. Στόχος γίνεται, επομένως, να ωθηθούν οι ασιατικοί κολοσσοί να επενδύσουν σε εργοστάσια στην Ευρώπη, να μοιραστούν μέρος της τεχνογνωσίας τους στις μπαταρίες και να δημιουργήσουν πιο ισορροπημένες συνεργασίες με την τοπική αλυσίδα παραγωγής.
Πρόκειται για μια αντιστροφή πορείας που αντικατοπτρίζει τη μετάβαση της Ευρώπης από ένα καθεστώς καθαρού ελεύθερου εμπορίου σε μια στρατηγική βιομηχανικής κυριαρχίας, πιο πραγματιστική και προσανατολισμένη στην προστασία της απασχόλησης και της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Ο παράγοντας Γερμανία
Η συγκυρία για την εφαρμογή αυτής της στρατηγικής ενδέχεται να είναι ευνοϊκή. Η Ευρώπη έχει καταστεί ολοένα και πιο εξαρτημένη από την ασιατική χώρα σε κρίσιμους τομείς, από τις μπαταρίες αυτοκινήτων έως τις σπάνιες γαίες, καθώς και σε βιομηχανικά εξαρτήματα και προϊόντα. Παράλληλα, η επέκταση της Κίνας σε διάφορους τομείς, ιδίως στην αυτοκινητοβιομηχανία, μοιάζει δύσκολο να ανακοπεί.
Μεταξύ των πιο εκτεθειμένων οικονομιών βρίσκεται η γερμανική. Το Βερολίνο μέχρι σήμερα τηρούσε μια προσεκτική στάση, αποφεύγοντας να θέσει σε κίνδυνο τις εμπορικές σχέσεις με το Πεκίνο και να προκαλέσει πιθανές αντιδράσεις, ιδίως στο πεδίο των κρίσιμων πρώτων υλών. Ωστόσο, στο εσωτερικό πολιτικό και οικονομικό πεδίο εμφανίζονται ενδείξεις επαναπροσδιορισμού. Σύμφωνα με διάφορες αναλύσεις, η γερμανική βιομηχανία βρίσκεται σε περίοδο δυσκολιών, με αισθητή μείωση της απασχόλησης και αυξανόμενες παγκόσμιες ανταγωνιστικές πιέσεις.
Θα επανέλθουμε σύντομα
Με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από το Πεκίνο, η γαλλική κυβέρνηση έχει μιλήσει ανοιχτά για έναν «κινεζικό οδοστρωτήρα» που συμπιέζει την ευρωπαϊκή οικονομία. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και οι βασικοί επίτροποι θα συζητήσουν πιθανά μέτρα στα τέλη Μαΐου, πριν τα θέσουν υπόψη των ηγετών της ΕΕ στη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες τον Ιούνιο.
Στόχος είναι επίσης η διαμόρφωση μιας πιο ενιαίας στάσης εντός της Ένωσης: μια πιθανή μεταστροφή της Γερμανίας, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη.
Πώς θα αντιδράσει η Κίνα;
Η Ευρώπη αντιστρέφει τους ρόλους με την Κίνα: «Θέλετε να επενδύσετε σε εμάς; Μοιραστείτε τεχνολογία»
Το Πεκίνο παρακολουθεί με αυξανόμενη δυσαρέσκεια την πιθανή ευρωπαϊκή στροφή. Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, οι προτάσεις για περιορισμούς στις επενδύσεις και μεταφορά τεχνολογίας ερμηνεύονται ως προστατευτική στροφή, σε αντίθεση με τις αρχές εμπορικής ανοικτότητας που η ίδια η ΕΕ ιστορικά υποστήριζε.
Η κινεζική ηγεσία επιμένει ότι η ανταγωνιστικότητά της βασίζεται στην καινοτομία, την παραγωγική αποτελεσματικότητα και την κλίμακα της βιομηχανίας, απορρίπτοντας κατηγορίες για αθέμιτες πρακτικές. Εάν η ΕΕ ακολουθήσει πράγματι αυτή την κατεύθυνση, θα διαμορφωθεί μια νέα φάση στις ευρω-κινεζικές σχέσεις: λιγότερη παγκοσμιοποίηση χωρίς όρους και περισσότερη στρατηγική αμοιβαιότητα.
