Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: να επαναφέρει την παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών εντός των συνόρων της, μειώνοντας την εξάρτηση από τρίτες χώρες και ενισχύοντας τη στρατηγική αυτονομία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Στην καρδιά αυτής της προσπάθειας βρίσκεται το Industrial Accelerator Act (IAA), μια νέα πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να δώσει ώθηση στην παραγωγή οχημάτων, μπαταριών και εξαρτημάτων με μεγαλύτερη ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.
Ωστόσο, πίσω από τον κοινά αποδεκτό στόχο, αναδύεται μια πραγματικότητα που ίσως λίγοι περίμεναν να διατυπωθεί τόσο ξεκάθαρα. Η ίδια η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία αναγνωρίζει ότι, τουλάχιστον σήμερα, η πλήρης μετάβαση σε αυτοκίνητα αποκλειστικά ευρωπαϊκής παραγωγής δεν είναι ακόμη εφικτή χωρίς σοβαρές οικονομικές και βιομηχανικές επιπτώσεις.
Αυτό είναι το ουσιαστικό μήνυμα της πρόσφατης παρέμβασης της ACEA (European Automobile Manufacturers’ Association). Η ένωση που εκπροσωπεί τους μεγαλύτερους κατασκευαστές της Ευρώπης δεν αμφισβητεί την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής παραγωγής. Αντίθετα, προειδοποιεί ότι η μετάβαση πρέπει να γίνει σταδιακά, με ισχυρά κίνητρα και κυρίως με σεβασμό στις πραγματικές δυνατότητες της αγοράς.
Η Ευρώπη θέλει περισσότερα αυτοκίνητα «Made in Europe»
Το Industrial Accelerator Act αποτελεί μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αναζωογόνηση της βιομηχανικής παραγωγής. Η λογική είναι απλή: όσο μεγαλύτερο μέρος της αξίας ενός αυτοκινήτου παράγεται στην Ευρώπη, τόσο λιγότερο εξαρτάται η Ένωση από εξωτερικούς προμηθευτές και τόσο ισχυρότερη γίνεται απέναντι στις γεωπολιτικές και οικονομικές κρίσεις.
Τα τελευταία χρόνια η πανδημία, η κρίση των ημιαγωγών, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αυξανόμενη επιρροή της Κίνας στην αλυσίδα παραγωγής μπαταριών απέδειξαν ότι οι διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες μπορούν να παραλύσουν ακόμη και τους μεγαλύτερους κατασκευαστές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αντιμετωπίσει αυτόν τον κίνδυνο, δημιουργώντας ένα ισχυρότερο παραγωγικό οικοσύστημα εντός της ΕΕ.
Η παραδοχή της ACEA: Η αγορά δεν είναι ακόμη έτοιμη
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το βασικό μήνυμα του εγγράφου της ACEA.
Η ένωση θεωρεί ότι ο στόχος είναι σωστός, αλλά υπογραμμίζει πως οι σημερινές εφοδιαστικές αλυσίδες δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τη μία ημέρα στην άλλη. Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία έχει αναπτύξει επί δεκαετίες ένα διεθνές δίκτυο παραγωγής, όπου κάθε χώρα εξειδικεύεται σε συγκεκριμένα εξαρτήματα ή στάδια κατασκευής.
Η επιβολή αυστηρών απαιτήσεων για μεγαλύτερο ποσοστό ευρωπαϊκού περιεχομένου χωρίς επαρκή μεταβατική περίοδο και χωρίς οικονομικά κίνητρα, σύμφωνα με την ACEA, ενδέχεται να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος παραγωγής, να περιορίσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών κατασκευαστών και τελικά να αυξήσει τις τιμές των οχημάτων.
Οι μπαταρίες παραμένουν ο μεγαλύτερος πονοκέφαλος
Το σημαντικότερο εμπόδιο αφορά τις μπαταρίες υψηλής τάσης, οι οποίες αποτελούν το ακριβότερο εξάρτημα ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου.
Παρά τις σημαντικές επενδύσεις που ανακοινώνονται τα τελευταία χρόνια σε εργοστάσια παραγωγής μπαταριών στην Ευρώπη, η διαθέσιμη παραγωγική δυναμικότητα δεν επαρκεί ακόμη για να καλύψει τη ζήτηση που θα δημιουργήσει η πλήρης μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο στα βαρέα οχήματα, όπου οι απαιτήσεις σε ενεργειακή χωρητικότητα είναι πολλαπλάσιες.
Για τον λόγο αυτό, η ACEA ζητά πιο ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα για την υποχρεωτική χρήση ευρωπαϊκών μπαταριών, επισημαίνοντας ότι διαφορετικά το κόστος παραγωγής θα αυξηθεί σημαντικά χωρίς να υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική λύση.
Δεν είναι μόνο οι μπαταρίες
Το ίδιο ισχύει και για πολλά ακόμη κρίσιμα εξαρτήματα.
Ηλεκτρονικά ισχύος, ημιαγωγοί, προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα και αρκετές πρώτες ύλες εξακολουθούν να προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αντικατάστασή τους απαιτεί τεράστιες επενδύσεις, νέα εργοστάσια, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και, κυρίως, χρόνο.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ACEA επιμένει ότι οι νέοι κανόνες πρέπει να συνοδεύονται από οικονομικά κίνητρα και όχι μόνο από υποχρεώσεις. Διαφορετικά, η παραγωγή στην Ευρώπη θα γίνει ακριβότερη χωρίς να ενισχυθεί ουσιαστικά η ανταγωνιστικότητά της.
Η Τουρκία και το Μαρόκο δεν είναι «τρίτες χώρες» για την αυτοκινητοβιομηχανία
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία της παρέμβασης αφορά την ειδική μεταχείριση που ζητά η ACEA για τις ήδη υπάρχουσες μονάδες παραγωγής στην Τουρκία και το Μαρόκο.
Για πολλές ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες, οι δύο αυτές χώρες αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της παραγωγικής τους αλυσίδας. Εκεί κατασκευάζονται ολόκληρα μοντέλα, κινητήρες, κιβώτια ταχυτήτων και πλήθος εξαρτημάτων που προορίζονται για την ευρωπαϊκή αγορά.
Η ένωση προειδοποιεί ότι ο αποκλεισμός αυτών των επενδύσεων θα οδηγούσε σε απαξίωση εργοστασίων που δημιουργήθηκαν με βάση το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και θα προκαλούσε σοβαρές αναταράξεις στην παραγωγή. Για τον λόγο αυτό ζητά ειδικό μεταβατικό καθεστώς που θα προστατεύει τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, χωρίς όμως να δημιουργεί παράθυρο για νέες επενδύσεις εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την εφαρμογή του νέου νόμου.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα εργοστάσια
Η παρέμβαση της ACEA αναδεικνύει ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα. Η βιομηχανική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην κατασκευή νέων εργοστασίων.
Αντίθετα, απαιτεί ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, ταχύτερες αδειοδοτήσεις, επενδύσεις στην παραγωγή μπαταριών, ενίσχυση της έρευνας και ανάπτυξης, πρόσβαση σε εξειδικευμένο προσωπικό και σημαντική μείωση της γραφειοκρατίας. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, ακόμη και οι καλύτερες νομοθετικές πρωτοβουλίες κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Το μεγάλο ερώτημα για το μέλλον της αυτοκινητοβιομηχανίας
Η συζήτηση που άνοιξε η ACEA δεν αφορά μόνο τους κατασκευαστές. Αφορά και τους ίδιους τους καταναλωτές.
Εάν η Ευρώπη επιταχύνει την παραγωγή οχημάτων αποκλειστικά με ευρωπαϊκό περιεχόμενο πριν δημιουργηθούν οι απαραίτητες υποδομές, το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι η αύξηση του κόστους κατασκευής και, κατ’ επέκταση, των τιμών πώλησης.
Αντίθετα, μια σταδιακή μετάβαση, με ισχυρά οικονομικά κίνητρα, επαρκή παραγωγή μπαταριών και ενίσχυση της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν πραγματικά ανταγωνιστικό κλάδο που θα στηρίζεται περισσότερο στην ευρωπαϊκή τεχνογνωσία και λιγότερο στις εισαγωγές.
Το πραγματικό δίλημμα, λοιπόν, δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να κατασκευάζει περισσότερα αυτοκίνητα «Made in Europe». Είναι αν μπορεί να το πετύχει χωρίς να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα των ίδιων των κατασκευαστών της. Και, όπως προκύπτει από την παρέμβαση της ACEA, η απάντηση είναι ότι αυτό απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και προσεκτικό σχεδιασμό, όχι βιαστικές αποφάσεις.
